O
OBJETS VOLANTS NON IDENTIFIÉS (OVNI). Res inexplicata
uolans.
LRL.- De "discis uolantibus ignotis" uel de phantasmatibus nihil
dicam,
quamquam oculis meis res non facile explicandas vidi.- De eis scutellis
uel
patellis (quae uocantur) in caelo uolantibus… semper dubitabam. W001031.Obligation.
I) Verbes transitifs: l'adjectif verbal a le sens d'obligation quand il
est
attribut du sujet ou épithète: Mihi
colenda
est uirtus. Prudentia est rerum expetendarum fugiendarumque scientia.
Dixit
leges mutandas esse.
II) Verbes intransitifs: gérondif: Succurendum
est
amicis. Dixit succurendum esse amicis. GL127; LPC116.
OBSÉQUIOSITÉ. Alicui morem gerere /
obsequi. Se conformare / se accomodare
ad alicuius uoluntatem. Alicuius uoluntati morem gerere. Se conuertere
/
conuerti ad alicuius nutum. Totum se fingere et accommodare ad alicuius
arbitrium
et nutum. LPB58.
OCCASION. Occasio datur / offertur. Occasione data
/ oblata. Per occasionem. Quotiescunque occasio oblata est. Omnibus
locis.
Occasionem alicui dare / praebere alicuius rei / ad aliquid faciendum.
Facultatem alicui dare alicuius rei / ut possit… Potestatem / copiam
alicui dare / facere
-ndi. ¶Occasionem nancisci. Occasionem uti. Occasionem arripere.
¶Occasionem
praetermittere / amittere (par insouciance) /
omittere (délibérément) /
dimittere (par
indifférence). Locum dare suspicioni. Ansas dare ad reprehendum
/
reprehensionis. Ansam habere reprehensionis. ¶Occasioni deesse.
Nulla
est facultas alicuius rei. ¶Facultatem / potertatem alicui eripere
/
adimere. ¶Potestatem alicui pugnandi facere. Potestatem sui facere
alicui.
Sui conueniendi potestatem LPB47.
OCCUPER, s'~ de, étudier Studeo grammaticae.
GL101.- curae prorsus habebat neque Aliciam neque
aliud quidquam. ATM 3.
ŒIL. Domnus oculo obliquo canem spectat.
LSP144.
OFFICIEL. Qua oblata occasione dictum est linguam
Gallicam amodo esse sermonem publicum ("officialem") Ecclesiae.
O.K. Iuuatne? Quomodo non iuuisset?
93(4)L371.- Omnia correcta (O.C.). LSP286.- Placet,
si taediosa uitamus. LSP202.
ON. I) Passif personnel des verbes transitifs directs et passif
impersonnel des autres: Virtus amatur. Pueri docendi
sunt. Dici potest. Fortiter pugnatum est. Moriendum est pro patria.
Concurritur undique. Succurritur Romanis. Imperatum est mihi. Iussus
sum. Suasum est mihi. Monitus sum.
II) Sujet approprié au sens: Admiramur
uirtutem. Homines
admirantur uirtutem. Aliquis mihi dixit. Nemo hoc dixit. Non recte
facit,
qui hoc facit.
III) 2e p. sing. avec verbe au subj.: Crederes. Dicas.
Difficile
est tacere cum doleas.
IV) Narrant. Dicunt. Ferunt. Aiunt. GL98;
LPC49. O.P.E.C. (Organization of the Petroleum Exporting
Countries). in sedem Consilii Ciuitatum oleum
terrigenum esportandum... irrupit. 94(3)L225.
OPÉRA. Theatrum melodramaticum
96(1)L72.
Opinion. Les propositions complétives de verbes
d'opinion se mettent
I) à l'infinitif (Voir Infinitif I E i));
II) au subjonctif avec ut si on exprime une
intention (Voir Intention): Dic ei ut ueniat
(="ordonne-lui" * Dic eum uenire ="annonce
qu'il vient"). Caesar scribit Labieno ut instituat
naues (mais Labienus scribit Caesari naues
institutas esse). GL140.
OPINION. In sententia manere / permanere / perseuerare /
perstare. Illud
/ hoc teneo. Aliquem ad suam sententiam perducere. Aliquem in suam
sententiam
adducere. Ad alicuius sententiam accedere. Sententiam alicuius sequi.
Idem
sentire. Sententiam suam aperire. Dic quid sentias. In hac sum
sententia
ut… putem. Plura in eam sententiam disputare. Vt mea fert opinio. Vt
mihi
quidem uidetur. Mea (quidem) sententia. Quot homines, tot sententiae.
A sententia sua discedere. De sententia sua decedere. (De) sententia
desistere.
De sententia deici / depelli / deterreri. De sententia aliquem deducere
/
mouere. Dissentire ab aliquo. Sententiam fronte celare / tegere.
Opiniones falsas animo imbibere. Opinionibus falsis imbui. Opinionis
error.
LPB78.- ¶Consilii inopem esse. Omnia consilia frigent.
LPB85.
OPPORTUNITÉ. Facio potestatem. Do occasionem. LPC221.
OPPOSITION (politique). Mulier Birmana… princeps
factionis aduersae… premio pro pace… est merito donata.
91(4)L295. Opposition
et rapprochement. Datif avec des adjectifs qui signifient
I) AMI ou ENNEMI (amicus, inimicus): Voluptas est
inimica uirtuti;
II) UTILE ou NUISIBLE (utilis, inutilis, necessarius,
noxius,
perniciosus, periculosus): Poeta est utilis urbi. Segnitia est pueris
perniciosa.
III) RAPPROCHEMENT ou OPPOSITION (propinquus, propior,
proximus,
uicinus, familiaris, gratus, fidus, contrarius): Iratus mihi abiit.
GL91. ORANGE. Malum Sinense. DIL.
ORCHESTRE. Leonardus Bernstein, clarissimus
symphoniacorum orchestralium magister, uita est functus.- multa theatra
eum expetierum, ubi…
symphoniacos moderaretur. 90(3)L208.
ORDINATEUR. Calculatoria machina, calculatorium
instrumentum, computatorium instrumentum, computatrum
(Voir -trum). 87(1)L51.- Machinaae cogitantes, ut
uocantur, pressionem sanguinis metiuntur 91(3)L206.- Machina computatrix.-
¶BUGS. In actis diurnis de cimicibus computralibus diversis
nunc
hac in festorum tempestate, praecipue de novo verme, modo legi. W991209
¶BASE DE DONNÉES (DATABASE) est aut
programma
ad data ordinanda, aut data ipsa. Programma sit "(datarum) ordinatrum"
(quae
ratio est ne hoc uerbum ad computatrum appellandum adhibeatur),
DATA
sunt…data. W980113.
¶CLICK. (Hic) premere, pulsare.
¶ÉCRAN.Scrinium. W.
¶FICHIER (Folder). "Rotulos" et "capsas" Latine
dici
malim quam "datothecas" ac "directoria". Nam rotulus quidquid scriptum
est
continet (=file); complures autem rotuli si
eodem pertinent,
in eadem capsa solent seruari (files in a folder). W.- Ad omne epistularum electronicarum genus et mittendum et
recipiendum
adhibeo illud programma, quod Microsoft Outlook Express uulgo dicitur. Est eius programmatis mos, ei, qui utitur,
complures
cistellas quasdam, quas Anglice uel folder nominari
opinor, praebere, in quibus possint epistulae conservari. Quibus
cistellis
nouam adiunxi, ut in hac omnia, quae huius gregis sodales scripserint,
ponantur. Qui facere possum, ut scripta uestra ultro in eam cistellam
transmittantur? W.
¶HARDWARE, SORTWARE. Distinguendum enim est inter
machinam
[computatrum] (i.e. anglice hardware et
instructiones seu programmata (anglice software) quibus
operationes primitiuae in machina dirigantur. W.
¶TOUCHES. Paruos malleolos premendo potes uerbum
componere.
98(2)L124.-
¶VIRUS. Nouum uiri computatorii genus nomine Code Red in
praesenti
in Interreti grassatur. NL010810.
ORDONNER. Iubeo (je t'engage: Voir
Opinion) te uenire. Impero ut uenias. LSP459.
ORDRE ALPHABÉTIQUE. Sunt autem hae
ciuitates,
litterarum dispositae ordine: Britannia, Canada... 94(3)L217.
Ordre, demande et défense.
I) Directe
A) Ordre
i) 2e personne:
a) impératif: Puer, abige muscas.
Vale;
b) subj. prés.: Valeas
c) impér. futur:
1) actions à venir et préceptes: I, Rogato. Cras petito, dabitur; nunc, abi;
2) maximes: Poemata dulcia sunto;
3) Esto, scito, sic habeto
même
sans idée de futur.
d) ind. fut.: Cenabis apud me;
e) ind. prés.: Itis, paratis arma
ii) 1e et 3e: subj. prés.: Amemus patriam.
B) Défense
i) 2e personne:
a) ne
1) subj. parf.: Ne hoc feceris. Ne
dixeris
neue feceris;
2) subj. prés.
21) familier: Cautus sis, mi
Tiro;
22) gnomique (dans le sens de "on"): Isto bono utare, dum adsit; cum absit, ne requiras;
b) caue, cauete + subj.
prés.: caue ne facias;
c) forme polie: noli, nolite +
inf.: noli hoc facere;
ii) 1e et 3e: ne + subj. prés.: ne hic faciamus.
C) Ordre et défense: Maneamus in urbe NEVE discedamus. NE iratus sis
NEVE
me reliqueris.
II) Indirecte
A) Iubeo, ueto + inf.:
Pontem qui erat ad Genauam iubet rescindi (Iubeo non
= impero ne / ueto).
B) Vt, ne + subjonctif: Persuadet
Rauracis VT una cum Heluetiis proficiscantur.
Se gladio transfixit NE fame periret NEVE
ab hostibus caperetur. LPC62.
C) Moneo, suadeo, persuadeo peuvent
introduire
i) un ordre indirect: ut + subj.
ii) le style indirect: acc. + inf.: Ciuitati
persuasit (i) ut de finibus suis exirent
(ii): perfacile esse totius Galliae imperio potiri.
GC253;
GL119; LPC60; SOL3 Ordre des mots
I) Exemple:
|
Proposition simple
|
Poposition composée
|
(1) Quibus rebus auditis,
(2) Iberorum dux,
(3) uir magna belli peritia,
(4) collectis omnibus copiis,
(5) impediendi causa Romanos,
(6) pontem
(7) rescindit. |
(8) Quae cum audisset,
(9) Iberorum dux,
(10) qui bellorum peritissimus erat
(11) cum omnes copias collegisset,
(12) ne Romani celerius aduenirent,
(13) pontem
(14) rescindi iubet. |
II) Proposition simple.
A) Ordre normal: (1) Mots de liaison, (2) Sujet, (3) Attributs du
sujet,
(4) Compléments et attributs des compléments, (5)
Expressions
qualifiant le prédicat, (6-7) Prédicat.
i) Le mot est mis en valeur au début et à la fin
de
la proposition. De là que le sujet se met normalement en
tête, et le prédicat à la fin. Mais esse
avec adj. ou part. ne prend pas nécessairement la
dernière place.
ii) Les mots qui relient une proposition à la
précédente se mettent devant le sujet (1): les
propositions latines sont habituellement reliées les unes aux
autres.
iii) Les expressions qui qualifient le sujet se placent
près du sujet (2, 3).
iv) Les expressions qui qualifient le prédicat se placent
devant
le verbe (4, 5, 6).
v) L'adjectif qualificatif, le plus souvent
a) précède le nom, s'il exprime des
qualités générales: Bonus miles;
b) suit le nom, s'il exprime des qualités
particulières à une catégorie (couleur,
matière, nationalité): Vas argenteum.
Populus Romanus. Vir bunus et sapiens.
vi) l'apposition
a) suit en général le nom lorsqu'elle
indique sa
fonction: Lemnos insula (non la ville). Seruilius consul;
b) mais Vrbs Roma (on
précise quelle
est la ville).
vii) Le déterminant précèdent le
déterminé: Demosthenes eo tempore omnium
Graeciae ciuitatum eloquentissimus
erat.
viii) Ordre synthétique: deux mots qui se rapportent l'un
à
l'autre se séparent pour encadrer leurs compléments: Inuicta [omnium (eius urbis) ciuium] uirtus.
B) Un mot est mis en valeur lorsqu'il n'occupe pas sa position
normale:
i) le prédicat, en le plaçant au début: Habet senectus magnam auctoritatem;
ii) le sujet, en le plaçant à la fin ou
près de
la fin: Hac clade periit libertas;
iii) un mot quelconque, au début ou à la fin: Recte igitur deos esse diximus. Haud saepe inuidet
pauperibus
diues;
iv) un attribut, en le séparant de son nom; un adverbe,
en
le séparant de son verbe: Exempla proponamus
illi optima;
v) un adj. et une apposition, en précédant le nom:
Bonum ac sapientem uirum fingimus. Insula Lemnos (L'île
Lemnos, non la ville). Consul Seruilius (S.,
quand il était consul, en tant que consul).
III) Proposition composée:
A) en général, les propositions subordonnées
occupent
la place du rôle grammatical qu'elles remplissent (Voir I)): les
propositions
subordonnées sont enserrées entre le sujet, placé
vers
le début, et le verbe principal à la fin. L'ordre normal
est
donc:
i) proposition liée à la proposition
antérieure (8);
ii) sujet (9) et ses propositions attributives (10);
iii) propositions en relation avec le prédicat:
a) adverbiales de temps (11), etc. (12);
b) complétives (13), interrogatives indirectes,
etc.;
iv) prédicat (14);
B) Mise en valeur:
i) la proposition subordonée peut être mise en
valeur
en la plaçant au début ou à la fin;
ii) lorsque le verbe principal n'est pas la partie la plus
importante du prédicat, il ne va pas à la fin: Eo cum de
improuiso celeriusque omni opinione uenisset, Remi, qui proximi Galliae
ex
Belgis sunt, ad eum legatos miserunt (1) qui
dicerent (2) se suaque omnia in fidem atque in
potestatem populi
Romani permittere (3) ((1) est le v. de la principale, et (2)
celui
de la subordonnée. Mais le propos de la période est de
mettre
l'accent sur (3).
iii) Lorsque l'on veut mettre en valeur le but ou la cause, on
place
la proposition finale ou causale à la fin:
Haec dixit ut me terreret ? Vt me terreret cruciatum
mihi
minabatur.
C) Ordre logique:
i) la circonstance (temps, lieu, etc.) précède la
principale;
ii) la cause précède l'effet: la
consécutive suit
donc, en général, sa principale;
iii) lorsque la principale et la subordonné ont le
même subjet, il les précède: Caesar,
cum haec audisset, rediit;
iv) éviter dans la mesure du possible des changements
répétés
de subjet: changer plutôt l'active en passive.
IV) Euphonie: à éviter
A) plusieurs verbes ensemble à la fin d'une phrase;
B) plusieurs terminaisons semblables ensemble (-arum,
-orum);
C) les mots de même longueur (Erat quondam
pastor
quidam Gygis regis).
V) Pronoms:
A) relatif:
i) on le met en premier dans sa proposition: Haec
oppida,
quorum unum incensum est. Adest Catilina, cuius ab seruis interfectus
est.
Quamobrem. Qua de causa. Quas inter urbes;
ii) si le relatif est substantivé, la préposition
le
précède: Inter quos. Ex quibus;
iii) plusieurs adjectifs, surtout superlatifs, et les mots en
apposition,
sont attirés par la rélative: Corinthus
quae
urbs pulcherrima ab L. Mummio diruta est;
B) SE, SVVS, IPSE, QVISQVE dans la même proposition se
placent
l'un à côté de l'autre: Suae
quisque
fortunae faber. Sceleris sui sibi conscius. GL161; LPC198.
ORDURES. Nihil aliud est faciendum quam fragmenta
uerrere et ea in purgamenta reiicere. LSP422.
OREILLES. Aures claudere / patefacere (ueritati,
assentatoribus). Aures praebere alicui. Aures alicuius obtundere /
Obtundere aliquem. In aurem
alicui dicere / insusurrare aliquid. Ad aures alicuius peruenire /
accidere.
Aures erigere. Oratio in aures influit. Aures elegantes / teretes /
tritae.
¶Neque auribus neque oculis satis consto. LPB24.
ORGANISATEUR. Apparator. 93(3)L231.
ORGANISATION DES NATIONS UNIES (O.N.U.). Coetus
Nationum Vnitarum.
92(3)L233.
ORGUE. Organum musicum. 93(4)L345. organum pulsare 88(1)L58¶~ DE BARBARIE. in urbis uiis creberrime ex organis uersatilibus uarii soni
musici
eduntur. 94(3)L219. ¶ORGANISTE. Organarius 88(1)L58.
Origine
Ablatif: Ioue natus. LPC70.
ORPHELINAT. Marylin hospitium apud aliquas familias inuenit et
duos
annos in orphanatrophio (<-ium) degit. W020805.
OU.
I) Alternatif
A) Unit des mots:
i) Vel potius, "ou si l'on veut"
ii) Plus minusue (unit deux mots).
iii) "autrement dit": Triticum seu frumentum
mola teritur,
id est in farinam redigitur.
B) Oppose: seu... seu; siue... siue.
i) deux mots: "soit… soit"; "disons… ou bien": Eiectus
seu emissus.
ii) deux propositions: "soit que… soit que": Siue
habes
quid, siue nihil habes, scribe tamen.
C) Unit des propositions:
i) "Ou bien": Nolebas aut non audiebas.
ii) "soit… soit"; "disons… ou bien": uel...
uel....: Vel eiecimus, uel emisimus.
II) Exclusif: Aut uicendum, aut moriendum.
III) Interrogatif: Voir Interrogation II A ii). GC296; LSP248.
OUI. Etiam, domine. IN7:2,1. Aio.
Sed quid interrogas? H9.
OUVRE-BOÎTES. instrumentum uasculorum
apertiuum. 95(2)L142.
OVNI. Voir Objets volants non identifiés.
2005 05 05