J

ja  Akcentas asertan propozicion: *mi ja estas pli scianta ol shi!. PAG§214.
jam  *Multaj el ili vivas ankoraw, sed, ho ve, multaj el niaj pioniroj jam ne vivas.- Mi laboris en la magazeno preskaw jam kvin jarojn.- Nun jam du jarojn duras la malsato.- Mi jam kelkajn fojojn rimarkigis tiun chi al vi.- Jam venos al mi en la kapon io!
*Li jam ne vivas (= li plu ne vivas).- Li jam ne venos.
*Li plu ne venos * Li jam ne venos. PAG§90.
je  Esprimas
I) tempopunkton:
 A) festotagojn: *je Pasko;
 B) horojn:*je la sesa matene;
II) tenatan korpoparton: *shi falis, sed ekkaptis min per la (= shiaj) manoj je la (=miaj) piedoj (>che, per).
III) Baza ligilo inter adjektivo kaj substantivo
 A) por anstatawigi la mezuran akuzativon,
  i) kiam la mezursuplemento estas plurvorta: *ili estis malproksimaj unu de la alia je vojagho de tri tagoj;
  ii) kiam la adjektivo estas modifita de komparacia adverbo: tiu knabo estas pli malpeza ol lia frato je du kilogramoj;
 B) post adjektivoj signifantaj abundon aw senigon: *graveda je astroj, libera je tiuj mankoj;
 C) post kelkaj adjektivoj, kies rilato al la suplementa substantivo estas malfacile difinebla: *inda je honoro, kapabla je chio.
IV) Post pasiva participo, signas apartigon, por distingi de la agant-adjekto: *senigita je chiuj rajtoj. PAG§§71; 144 II 2; 206; 212.
  je-  uzata kiel prefikso nur en la vorto JEJHURI (jure devigi sin). *Jejhuri por io, kontraw io aw iu. KL135.
jen  *Mia edzino alkrochas sin al mi per chiuj siaj fortoj , pro tio ke mi estas la sola homo kun komuna sagho kiun shi povis malkovri dum sia tuta vivo. Jen!
Kiam la montra pronomo servus nur por enkonduki rilatan subpropozicion, oni forigas ghin, kaj uzas JEN rekte antaw la rilata pronomo aw adverbo: *jen kion mi respondis; jen kiom mi shuldas.
Por resumi tion, kio antawas, oni uzas CHI TIU, CHI TIUJ, CHI TIO; kaj JENA, JENO, por anonci tion, kio sekvos. PAG§55; TCiv84.
>Demandaj propozicioj II D ii).
jen... jen  =iufoje... alifoje
*Jen la infanoj ploras, jen la kokoj krias: neniam estas silento. KL52.
jes  *Chu vi ne venos? -Sed jes! Jes ja, mi venos!- Mi ne trinkas brandon, sed vino jes.
*"Chu kontenta?" "Ege".Ghuste. Konfirme. PravePAG§91; SJhE10; 15; 20.
2006 06 20


 
Vortaro
Mallongigoj
A
B
C
Ch
D
E
F
G
Gh
H
Hh
I
J
Jh
K
L
M
N
O
P
R
S
Sh
T
U
V
Z